Libido verhogen met je voeding, supplementen & beweging
arrow_drop_up arrow_drop_down
9 januari 2019 

Libido verhogen met je voeding, supplementen & beweging

Er zijn verschillende voedingsmiddelen en voedingssupplementen die zouden helpen bij het verhogen van je libido. Gebruik hiervan zou de zin in seks (libido) laten toenemen en/of de seksuele prestaties verbeteren (denk aan een betere erectie).

Het internet staat vol met lijstjes waarin verschillende voedingsmiddelen worden opgesomd die dit effect zouden hebben.

Kunnen deze voedingsmiddelen en supplementen daadwerkelijk het libido verhogen?

Door Rob van Berkel, diëtist

libido verhogen

Medicijnen die het libido verhogen

Bij zowel mannen als vrouwen is er (vaak door seksuele stoornissen) vraag naar hulpmiddelen die de zin in seks laten toenemen en de seksuele prestaties verbeteren.

De farmaceutische industrie springt hierop in, hoewel er opmerkelijk weinig medicijnen hiervoor zijn goedgekeurd.

Het bekendste medicijn voor mannen met een erectiestoornis is waarschijnlijk Viagra van Pfizer.

De werkzame stof in deze blauwe pilletjes is sildefanil citraat dat de bloedtoevoer naar de penis laat toenemen.

Hierdoor ontstaat bij seksuele prikkeling (die is noodzakelijk) makkelijker een erectie. Bijwerkingen zijn echter hoofdpijn, misselijkheid, duizeligheid en problemen met het gezichtsvermogen [1].

Sinds augustus 2015 is er in Amerika een vrouwelijke variant van Viagra op de markt met de naam Addyi.

De werkzame stof is flibanseri die invloed heeft op bepaalde hormonen (serotonine en dopamine) waardoor de zin in seks zou toenemen.

Hoe het medicijn precies zijn werk doet is nog onduidelijk [2]. Ook bij flibanserin zijn verschillende bijwerkingen waargenomen, waaronder een lage bloeddruk en flauw vallen. Met name in combinatie met alcohol nemen de gezondheidsrisico’s toe. Bovendien lijkt de effectiviteit bij veel vrouwen gering te zijn als die er al is [3].

Biedt de natuur een veilige én effectieve oplossing?

Kunnen voedingsmiddelen het libido verhogen?

Het zou fijn zijn wanneer er voedingsmiddelen bestaan die op natuurlijke wijze het libido verhogen en de seksuele prestaties verbeteren.

Geschikt voor de gezonde man en vrouw die iets extra’s wil zonder dat er seksuele stoornissen aanwezig zijn.

Als we verschillende boeken en internetsites mogen geloven zijn die voedingsmiddelen voor het verhogen van het libido er in overvloed.

De onderbouwing ervan ontbreekt echter vaak, of is karig.

Meestal blijft het beperkt tot het opsommen van vitamines, mineralen, aminozuren of andere stoffen die ‘toevallig’ in het voedingsmiddel zitten en die een rol spelen bij een goede doorbloeding (stikstofoxide) of bij de productie van sekshormonen (testosteron, progesteron).

Deze effecten zouden vervolgens weer belangrijk zijn bij goede seksuele prestaties.

Het zijn redeneringen die elkaar telkens opvolgen zonder bewijs.

De gunstige effecten van testosteron-suppletie op de seksuele prestaties en het libido worden bijvoorbeeld alleen gevonden in studies die door de farmaceutische industrie zijn gesponsord en bij mannen die bij aanvang een lage testosteronspiegel hebben (hypogonadisme).

Het effect van testosteronsuppletie bij mannen met een normale testosteronspiegel is onduidelijk [4, 5].

Hier kan nog aan toegevoegd worden dat testosteronsuppletie een veel sterker effect heeft op de testosteronspiegel dan welk voedingsmiddel ook.

Wat zegt de wetenschappelijke literatuur over de effectiviteit van voedingsmiddelen en voedingssupplementen die de zin in seks zouden doen verhogen en de seksuele prestaties verbeteren?

De Female Sexual Function Index (FSFI)
Om het seksueel functioneren van vrouwen te beoordelen en te vergelijken wordt er vragenlijsten. Een veelgebruikte vragenlijst is de Female Sexual Function Index, afgekort tot FSFI [6]. Deze vragenlijst bestaat uit 19 meerkeuzevragen die informatie geven over de mate van seksueel verlangen, opwinding, ‘nat’ worden, het krijgen van een orgasme, tevredenheid over de seks en pijn. Om in wetenschappelijk onderzoek het effect van voedingsmiddelen en voedingssupplementen op het seksueel functioneren te meten wordt deze vragenlijst ook soms gebruikt.

Libido verhogen met asperges?

De vorm van een asperge kan associaties oproepen met een penis. Dat zou weleens een verklaring kunnen zijn waarom het als lustopwekkend voedingsmiddel bekend staat.

Een goede verklaring is dat echter niet.

Een andere verklaring die wordt gegeven is de aanwezigheid van vitamin E. Vitamine E is een antioxidant die ervoor zorgt dat bloedvaten goed kunnen functioneren [7]. Een redenering die daarop volgt is dat de bloedtoevoer naar de penis ook wel zal toenemen.

Studies waarin het gunstige effect van vitamin E op de bloedvaten is aangetoond gebruikten echter hoeveelheden vitamin E die varieerden van 200 tot en met 1.200 mg.

Gekookte asperges bevatten per 100 gram slechts 1,2 mg vitamin E. Het is dan ook onwaarschijnlijk dat de hoeveelheid vitamin E die in asperges zit een rol van betekenis speelt.

Wetenschappelijke studies waarin daadwerkelijk gekeken is naar het effect van asperges op de zin in seks en seksueel presteren ontbreken.

Verhoogt chocolade het libido?

Chocolade is bij uitstek een symbool van liefde, romantiek en seksualiteit. Er zijn verschillende verklaringen waarom chocolade lustopwekkend zou zijn.

Deze berusten voornamelijk op de aanwezigheid van bepaalde stoffen, zoals phenylethylamine, tyrosine, flavonen, cafeïne en bepaalde vetzuren:

  • Phenylethylamine lijkt op amfetamine en heeft een gunstige invloed op de stemming. Het wordt ook wel ‘liefdesdrug’ genoemd omdat het wordt geproduceerd bij verliefdheid. Er zijn ook supplementen met deze stof te koop. In het lichaam wordt deze stof echter erg snel afgebroken. Mij muizen werd in de hersenen een halfwaardetijd gevonden van 30 seconden [8].
  • Tyrosine is de voorloper van serotonine, een neurotransmitter die invloed heeft op de stemming, emoties en seksuele opwinding. Of tyrosine daar ook effect op heeft is onduidelijk.
  • In chocolade zitten flavonen (polyfenolen) die de bloedvaten soepel houden en kunnen bijdragen aan een normale bloedsomloop. Dit effect lijken ze inderdaad te hebben, maar pas vanaf 200 mg [9]. Of deze flavonen ook effect hebben op de seksuele prestaties is onduidelijk.
  • Cafeïne heeft een stimulerend effect op het lichaam.
    In chocolade zitten vetzuren die wat effect lijken op cannabinoïden en invloed hebben op het beloningssysteem in de hersenen.

Er zijn nauwelijks studies waarin gekeken is naar het directe effect van chocolade op de zin in seks of het seksueel presteren.

In 2006 is er een studie gepubliceerd waarin gekeken is naar het verband tussen het eten van chocolade en de seksuele gevoelens en prestaties bij 163 vrouwen met een gemiddelde leeftijd van 35 jaar [10].

Hiervoor hadden de vrouwen anoniem een vragenlijst ingevuld over hun seksueel gedrag (FSFI).

Daarna zijn ze in twee groepen gedeeld. Groep 1 bestond uit vrouwen die dagelijks chocolade aten en groep 2 bestond uit vrouwen die geen chocolade aten.

Vervolgens werd gekeken of er verschillen waren in de antwoorden tussen de twee groepen.

Na correctie voor leeftijd was er tussen de twee groepen geen verschil in de seksuele gevoelens en prestaties die de vrouwen hadden gerapporteerd.

Ook deze studie levert niet het sluitende bewijs, maar betere studies ontbreken. Op dit moment lijkt het een mythe te zijn dat je door chocolade meer zin in seks krijgt of dat de seksuele prestaties erdoor verbeteren.

libido verhogen 3

Kan honing het libido verhogen?

Over honing wordt gezegd dat het romantiek in het huwelijk brengt. Het Engelse woord ‘honeymoon’ (huwelijksreis) zou ernaar vernoemd zijn, al doen meerdere verklaringen de ronde.

In verschillende oude culturen (Welch, Duitsland, Scandinavië en Babylonië) kregen kersverse echtparen na de huwelijksceremonie voor een maand lang de drank ‘mede’ mee, een alcoholische drank gemaakt van honing, water en gist.

Er werd geloofd dat de drank zou zorgen voor vruchtbaarheid. Waar dat op gebaseerd is, is onduidelijk. Er zijn geen studies die laten zien dat honing de zin in seks laat toenemen of de seksuele prestaties verbetert.

Een bijzondere vorm van honing die de seksuele prestaties zou verbeteren is honing die is gemaakt van de nectar van de pontische Rododendron [11]. In Turkije wordt deze honing verkocht als alternatief medicijn voor uiteenlopende aandoeningen [12].

De honing wordt ‘Mad Honey’ genoemd omdat het de gifstof grayanotoxin kan bevatten die een bepaalde zenuw stimuleert (nervus vagus). Deze gifstof leidt ook tot een lage bloeddruk, onregelmatige hartslag, duizeligheid, misselijkheid en braken [13].

Kunnen oesters je libido verhogen?

De vorm van een opengemaakte oester kan associaties oproepen met een vagina. Daarmee is het eerste verband met seksualiteit gelegd.

Dat is natuurlijk geen wetenschappelijke verklaring en zegt niets. Dat zagen we eerder ook bij de asperge.

Andere verklaringen zijn dat oesters rijk zijn aan zink, een mineraal dat nodig is voor de productie van testosteron, sperma en aminozuren. Dat klopt inderdaad, maar is erg kort door de bocht.

De aanbevolen hoeveelheid zink die we dagelijks nodig hebben is afhankelijk van de leeftijd en ligt tussen de 5 en 12 mg. Een oester bevat per 100 mg bijna 60 mg zink. Brood, vlees, kaas en mosselen halen meestal de 6 mg niet eens [14].

Een studie met ratten laat aanwijzingen zien dat extra zink de seksuele prestaties verbetert, maar het libido juist laat dalen [15].

Deze studie laat zich echter niet vertalen naar mensen. Er zijn geen studies bij mensen gedaan die laten zien dat oesters of zink de zin in seks doen laten toenemen of de seksueel presteren verbeteren [11].

Verhogen vijgen je libido?

Net als een oester kan een opengesneden vijg de associatie opwekken met een vagina.

Maar er zijn ook andere verklaringen waarom vijgen een bijdrage zouden leveren aan de seksuele prestaties. Eén daarvan is de aanwezigheid van het semi-essentiële aminozuur arginine, dat een voorloper is van stikstofoxide.

Deze stof verwijdt de bloedvaten en maakt het makkelijker om een erectie te krijgen.

Er zijn een aantal studies gedaan waarin gekeken is naar het effect van arginine bij mannen met erectiestoornissen.

De resultaten zijn wisselend. Bij een dosis van 1.500 mg per dag werd er geen effect gevonden [16]. Bij een dosis van 5.000 mg arginine per dag werd er wel een gunstig effect gevonden op het seksueel functioneren, maar alleen wanneer de eigen productie van stikstofoxidatie verlaagd was [17].

De hoeveelheid arginine die in deze studies gebruikt is, is vele malen hoger dan de hoeveelheid die in vijgen zit. In een portie gedroogde vijgen van 100 gram zit 70 mg arginine. Studies waarin gekeken is naar het effect van vijgen in plaats van arginine ontbreken.

Eieren, avocado, bananen, amandelen

Op veel lijstjes van lustopwekkende voedingsmiddelen staan deze voedingsmiddelen.

Dat zou komen omdat ze rijk zijn aan bepaalde voedingsstoffen (B-vitamines, kalium, omega 3 vetzuren, aminozuren, etc).

Het bewijs dat deze voedingsstoffen of de voedingsmiddelen lustopwekkend zijn of de seksuele prestaties verbeteren ontbreekt echter.

Libido verhogen met supplementen

Ginseng (rode)

De wortel van deze plant zou verschillende medicinale eigenschappen hebben, waaronder het doen laten toenemen van de zin in seks en de seksprestaties.

Het werkingsmechanisme zou berusten op de afgifte van stikstofoxide door de zwellichamen in de penis [18].

Met name rode ginseng is populair en zou dit effect hebben.

De meeste studies (niet allemaal) laten zien dat bij mannen met erectieproblemen het gebruik van rode ginseng tot verbetering kan leiden [19, 20].

De kwaliteit van de studies is echter laag waardoor het niet mogelijk is om een stevige conclusie te trekken.

In een studie met 32 vrouwen in de meno-pauze is er gekeken naar het effect van Koreaanse rode ginseng (KRG) op het seksueel functioneren [21].

De deelnemers met een gemiddelde leeftijd van 51 jaar werden in twee groepen verdeeld. Groep 1 kreeg 8 weken lang, iedere dag 3 gram KRG.

Groep 2 kreeg in plaats van KRG een placebo-supplement. Na een wash-out periode van twee weken wisselde groepen van supplement.

Groep 1 kreeg toen 8 weken lang het placebo-supplement en groep 2 kreeg KRG.

Aan beide groepen werd gevraagd om aan het begin en aan het einde van de studie een vragenformulier in te vullen (FSFI). Daaruit blijkt dat KRG de seksuele opwinding sterker verhoogde dan het placebo-supplement.

Er werden geen ernstige bijwerkingen gerapporteerd.

Maca

Maca (Lepidium meyenii) is een knolgewas die op grote hoogte in de Peruaanse Andes groeit.

Door de hoge voedingswaarde is het tegenwoordig een bekend ‘superfood’. Maca zou uiteenlopende voordelen voor de gezondheid bieden, waaronder het libido verhogen en het verbeteren van de seksuele prestaties.

Enkele studies laten zien dat maca de seksuele prestaties bij vrouwen in de menopauze kan verbeteren en de zin in seks bij gezonde mannen kan verhogen [22].

Op welke manier maca dit zou doen is onduidelijk, maar waarschijnlijk niet door het stimuleren van de afgifte van hormonen zoals testosteron [23].

Het aantal studies is echter klein en de kwaliteit ervan laag waardoor het niet mogelijk is om een stevige conclusie te trekken.

Spaanse vlieg

Anders dan de naam doet vermoeden is de Spaanse vlieg geen vlieg maar een kleine groene kever.

Wanneer er gevaar dreigt scheidt de kever een irriterende stof af die blaren veroorzaakt en ook nog eens verschrikkelijk smaakt en stinkt. Hiermee probeert de kever zijn vijanden op afstand te houden.

De kever is echter met name bekend door het afrodisiacum dat ervan gemaakt wordt en dezelfde naam draagt.

Door de kever te drogen en te vermalen wordt de werkzame stof cantharides eruit gehaald. Deze stof irriteert de urinewegen waardoor er meer bloed naar de seksorganen gaat stromen.

Het is daardoor makkelijker om bijvoorbeeld een erectie te krijgen. Een bijkomend ‘voordeel’ is dat de irritatie/stimulatie als lustopwekkend kan worden ervaren, zeker wanneer dat door de gebruiker wordt verwacht.

Minder prettig is dat het ook kan leiden tot een langdurige erectie die de penis kan beschadigen (priapisma).

Bij een hoge dosis kunnen er bovendien nier- en maagproblemen ontstaan (bloedingen).

Een nadeel is dat de hoeveelheid cantharides die nodig is om een normale erectie te krijgen erg dicht bij een gevaarlijke dosis ligt. Dat maakt doseren lastig.

Veel producten die tegenwoordig worden verkocht als Spaanse vlieg bevatten kunstmatige cantharides.

Tribulus Terrestris

Tribulus terrestris is een kruid dat groeit in Azië, Afrika en Europa. Het is een populair voedingssupplement dat wordt gebruikt om de sportprestaties te verbeteren, maar ook om het libido te verhogen.

Tribulus zou dat doen door de afgifte van testosteron en stikstofoxide te stimuleren. Studies laten inderdaad zien dat tribulus bij ratten de testosteronafgifte stimuleert.

Studies bij mensen laten dat echter niet zien [24, 25].

Dat wil overigens niet zeggen dat tribulus dus niets doet. Er zijn een aantal studies die hiernaar gekeken hebben.

Mannen
In een studie met 63 mannen met oligozoospermia (weinig zaadcellen in het sperma) is er gekeken naar het effect van tribulus [26].

De deelnemers werden in twee groepen verdeeld. Groep 1 kreeg 60 dagen lang, dagelijks 6.000 mg tribulus. Groep 2 kreeg in plaats van tribulus een placebo-supplement.

Aan beide groepen werd gevraagd om een vragenformulier in te vullen, bestaande uit 40 vragen over de kwaliteit van de seks (Quality of the Sexual Health Questionnaire).

Aan het einde van de studie bleek dat in de groep die tribulus kreeg het seksleven meer was toegenomen dan in de groep die het placebo-supplement kreeg.

Opgemerkt moet worden dat ook bij de groep die het placebo-supplement kreeg veel verbeteringen optraden. Er lijkt dus een placebo-effect aanwezig te zijn.

In een andere studie is er gekeken naar het effect van tribulus bij 30 mannen (> 40 jaar) die zeiden problemen te hebben met het krijgen van een erectie [25].

De deelnemers werden in twee groepen verdeeld. Groep 1 kreeg 30 dagen lang, iedere dag 800 mg tribulus. Groep 2 kreeg in plaats van tribulus een placebo-supplement.

Aan beide groepen werd gevraagd om een kort vragenformulier in te vullen, bestaande uit 5 vragen over het krijgen van en omgaan met een erectie (IIEF-5 [27]).

Aan het einde van de studie bleek dat er geen verschil was tussen de groepen in het krijgen van een erectie.

Vrouwen
In 2014 is er een studie gedaan waarin gekeken is naar het effect van tribulus bij 67 vrouwen die seksueel ongevoelig waren [28]. De deelnemers werden in twee groepen verdeeld.

Groep 1 kreeg 4 weken lang, iedere dag 7,5 mg tribulus-extract in de vorm van een siroop.

Groep 2 kreeg in plaats van tribulus een placebo-supplement. Aan beide groepen werd gevraagd om een vragenformulier in te vullen (FSFI).

Aan het einde van de studie bleek dat in groep 1 verbeteringen waren opgetreden in het seksueel verlangen, de opwinding, het ‘nat’ worden, tevredenheid over de seks en pijn.

Als bijwerking werden milde maag- darmproblemen gerapporteerd.

Een andere studie uit 2014 heeft gekeken naar het effect van tribulus bij 144 vrouwen met seksuele problemen [29].

De deelnemers werden in twee groepen verdeeld. Groep 1 kreeg 90 dagen lang, iedere dag 250 mg tribulus. Groep 2 kreeg in plaats van tribulus een placebo-supplement.

Aan beide groepen werd ook gevraagd om een vragenformulier in te vullen (FSFI). Aan het einde van de studie bleek ook hier dat in groep 1 verbeteringen optraden in het seksueel functioneren.

Yohimbine

In de bladeren en schors van de yohimbine-boom, maar ook in de wortels van Rauwolfia-planten zit de stof yohimbine.

Deze stof hecht zich aan een receptor waardoor de spiertjes in de zwellichaampjes van de penis gaan ontspannen en er stikstofoxide wordt afgegeven.

Er kan zo makkelijker en meer bloed naar de penis stromen. In 1998 is er een literatuurstudie verschenen waaruit is gebleken dat yohimbine effectiever is bij de behandeling van erectiestoornissen dan placebo en bovendien relatief veilig is [30].

Sindsdien zijn er echter verschillende studies verschenen waaruit is gebleken dat het gebruik van yohimbine gepaard gaat met serieuze bijwerkingen (hoge bloeddruk en hartslag, verergering psychische klachten).

Dat heeft ertoe geleid dat sinds 2007 de verkoop van supplementen met yohimbine verboden is [31].

Libido verhogen door een placebo effect

Voedingsmiddelen en voedingssupplementen zouden door het placebo-effect kunnen helpen bij betere seks.

Onder andere doordat men door de positieve verwachtingen meer zelfvertrouwen krijgt.

Ook kan bepaalde voeding een ontspannen of erotische sfeer creëren wat behulpzaam is.

Libido verhogen: de drie belangrijkste tips

Libido verhogen tip 1 doe aan krachttraining 

Bij het hebben van seks geef je je letterlijk bloot. Onzekerheid over je lichaam kan je zelfvertrouwen verlagen wat niet bijdraagt aan een goede vrijpartij.

Studies laten zien dat lichaamsbeweging het zelfvertrouwen kan verhogen en het lichaamsbeeld positief kan beïnvloeden [32, 33].

Met name krachttraining lijkt effect te hebben op dat laatste [33]. Het is plausibel dat dit een gunstig effect heeft op het seksleven.

Naast zelfvertrouwen en een positief lichaamsbeeld is het hebben van een goede basisconditie handig bij een vrijpartij.

Ook hier kan regelmatige lichaamsbeweging bij helpen.

Tot slot laten studies zien dat er een verband is tussen beweegarmoede en erectiestoornissen [34].

Een 14 jaar durende studie met ruim 22.000 Amerikaanse mannen laat zien dat lichaamsbeweging was geassocieerd met een 70% verlaagt risico op het krijgen van een erectiestoornis [35].

Libido verhogen tip 2 zorg voor een gezond gewicht

Mannen met overgewicht en obesitas hebben vaker last van erectieproblemen en een lagere testosteronspiegel dan mannen met een ‘gezond’ gewicht [34, 36, 37].

Gewichtsverlies kan deze problemen verbeteren.

Libido verhogen tip 3 rook niet

Roken is slechts voor de bloedvaten. Dat geldt ook voor de kleine bloedvaatjes in de penis.

Studies laten dan ook zien dat roken het risico op erectiestoornissen verhoogt [38]. Een kleine studie laat zien dat stoppen met roken snel tot verbetering leidt [39], hoewel langdurig roken waarschijnlijk tot onherstelbare schade leidt [40].

Conclusie: kan voeding het libido verhogen?

Van verschillende voedingsmiddelen wordt gezegd dat ze lustopwekkend zijn of de seksprestaties verbeteren.

Wetenschappelijke studies laten dat echter niet zien of ontbreken waardoor het als mythe kan worden bestempeld.

Dat geldt in mindere mate voor een aantal voedingssupplementen, hoewel het bewijs daarvoor zwak is en gebaseerd op een klein aantal (soms slechts één) studies.

Er is voornamelijk gekeken naar het effect op het seksueel presteren en nauwelijks naar de zin in seks, terwijl meestal juist dat wordt gepretendeerd.

Een andere kanttekening is dat deze effecten zijn voornamelijk zijn gevonden bij mannen met erectieproblemen of vrouwen met seksuele problemen.

Deze resultaten laten zich niet zomaar vertalen naar mannen en vrouwen die geen seksuele problemen hebben, maar gewoon iets extra’s willen ervaren.

Daar komt nog bij dat sommige voedingssupplementen serieuze bijwerken hebben.

Als je dit artikel nuttig voor je was zou ik het heel cool vinden als je hieronder een korte reactie zou willen achterlaten.

Referenties

1. https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/preparaatteksten/s/sildenafil%20(verwijzing).asp. Geraadpleegd: 12 oktober 2015.
2. http://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm458734.htm. Geraadpleegd: 12 oktober 2015.
3. Gellad WF, Flynn KE, Alexander GC. Evaluation of Flibanserin: Science and Advocacy at the FDA. JAMA. 2015 Sep 1;314(9):869-70.
4. Corona G, Isidori AM, Buvat J, Aversa A, Rastrelli G, Hackett G, Rochira V, Sforza A, Lenzi A, Mannucci E, Maggi M. Testosterone supplementation and sexual function: a meta-analysis study. J Sex Med. 2014 Jun;11(6):1577-92.
5. Boloña ER, Uraga MV, Haddad RM, Tracz MJ, Sideras K, Kennedy CC, Caples SM, Erwin PJ, Montori VM. Testosterone use in men with sexual dysfunction: a systematic review and meta-analysis of randomized placebo-controlled trials. Mayo Clin Proc. 2007 Jan;82(1):20-8.
6. http://www.seksueledisfuncties.nl/lijsten/FSFI.PDF
7. Ashor AW, Siervo M, Lara J, Oggioni C, Afshar S, Mathers JC. Effect of vitamin C and vitamin E supplementation on endothelial function: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. Br J Nutr. 2015 Apr 28;113(8):1182-94.
8. Janssen PA, Leysen JE, Megens AA, Awouters FH. Does phenylethylamine act as an endogenous amphetamine in some patients? Int J Neuropsychopharmacol. 1999 Sep;2(3):229-240.
9. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA); Scientific Opinion on the substantiation of a health claim related to cocoa flavanols and maintenance of normal endothelium-dependent vasodilation pursuant to Article 13(5) of Regulation (EC) No 1924/2006. EFSA Journal 2012;10(7):2809. [21 pp.].
10. SaloniaA, FabbriF,ZanniG,ScaviniM,FantiniGV,Briganti A, Naspro R, Parazzini F, Gori E, Rigatti P, Montorsi F. Chocolate and women’s sexual health: An intriguing correlation. J Sex Med 2006;3:476–82.
11. West E, Krychman M. Natural Aphrodisiacs—A Review of Selected Sexual Enhancers. International Society for Sexual Medicine, 15 Jul 2015.
12. Demircan A, Keles A, Bildik F, Aygencel G, Dogan NO, Gomez HF. Mad honey sex: therapeutic misadventures from an ancient biological weapon. Ann Emerg Med 2009;54(6):824–9.
13. Jansen SA, Kleerekooper I, Hofman ZLM, Kappen IFPM, Stary-Weinzinger A, van der Heyden MAG. Grayanotoxin poisoning: “Mad honey disease” and beyond. Cardiovasc Toxicol 2012;12:208–15.
14. http://nevo-online.rivm.nl. Geraadpleegd: 12 oktober 2015.
15. Dissanayake D, Wijesinghe PS, Ratnasooriya WD, Wimalasena S. Effects of zinc supplementation on sexual behavior of male rats. J Hum Reprod Sci. 2009 Jul;2(2):57-61.
16. Klotz T, Mathers MJ, Braun M, Bloch W, Engelmann U. Effectiveness of oral L-arginine in first-line treatment of erectile dysfunction in a controlled crossover study. Urol Int. 1999;63(4):220-3.
17. Chen J, Wollman Y, Chernichovsky T, Iaina A, Sofer M, Matzkin H. Effect of oral administration of high-dose nitric oxide donor L-arginine in men with organic erectile dysfunction: results of a double-blind, randomized, placebo-controlled study. BJU Int. 1999 Feb;83(3):269-73.
18. de Andrade E, de Mesquita AA, Claro JdeA, de Andrade PM, Ortiz V, Paranhos M, Srougi M. Study of the efficacy of Korean red ginseng in the treatment of erectile dysfunction. Asian J Androl 2007;9:241–4.
19. Jang DJ, Lee MS, Shin BC, Lee YC, Ernst E. Red ginseng for treating erectile dysfunction: a systematic review. Br J Clin Pharmacol. 2008 Oct;66(4):444-50.
20. Choi J, Kim TH, Choi TY, Lee MS. Ginseng for health care: a systematic review of randomized controlled trials in Korean literature. PLoS One. 2013;8(4):e59978.
21. Oh KJ, Chae MJ, Lee HS, Hong HD, Park K. Effects of Korean red ginseng on sexual arousal in menopausal women: placebo-controlled, double-blind crossover clinical study. J Sex Med. 2010 Apr;7(4 Pt 1):1469-77.
22. Shin BC, Lee MS, Yang EJ, Lim HS, Ernst E. Maca (L. meyenii) for improving sexual function: a systematic review. BMC Complement Altern Med. 2010 Aug 6;10:44.
23. Gonzales GF, Córdova A, Vega K, Chung A, Villena A, Góñez C. Effect of Lepidium meyenii (Maca), a root with aphrodisiac and fertility-enhancing properties, on serum reproductive hormone levels in adult healthy men. J Endocrinol. 2003 Jan;176(1):163-8.
24. Qureshi A, Naughton DP, Petroczi A. A systematic review on the herbal extract Tribulus terrestris and the roots of its putative aphrodisiac and performance enhancing effect. J Diet Suppl. 2014 Mar;11(1):64-79.
25. Santos CA Jr, Reis LO, Destro-Saade R, Luiza-Reis A, Fregonesi A. Tribulus terrestris versus placebo in the treatment of erectile dysfunction: A prospective, randomized, double blind study. Actas Urol Esp. 2014 May;38(4):244-8.
26. Sellandi TM, Thakar AB, Baghel MS. Clinical study of Tribulus terrestris Linn. in Oligozoospermia: A double blind study. Ayu. 2012 Jul;33(3):356-64.
27. http://surgery.arizona.edu/sites/surgery.arizona.edu/files/pdf/SHIM%20score.pdf
28. Akhtari E, Raisi F, Keshavarz M, Hosseini H, Sohrabvand F, Bioos S, Kamalinejad M, Ghobadi A. Tribulus terrestris for treatment of sexual dysfunction in women: randomized double-blind placebo – controlled study. Daru. 2014 Apr 28;22:40.
29. Gama CR, Lasmar R, Gama GF, Abreu CS, Nunes CP, Geller M, Oliveira L, Santos A. Clinical Assessment of Tribulus terrestris Extract in the Treatment of Female Sexual Dysfunction. Clin Med Insights Womens Health. 2014 Dec 22;7:45-50.
30. Ernst E, Pittler MH. Yohimbine for erectile dysfunction: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. J Urol. 1998 Feb;159(2):433-6.
31. https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2007-178.html. Geraadpleegd: 12 oktober 2015.
32. Ekeland E, Heian F, Hagen KB, Abbott J, Nordheim L. Exercise to improve self-esteem in children and young people. Cochrane Database Syst Rev. 2004;(1):CD003683.
33. Reel JJ, Greenleaf C, Baker WK, Aragon S, Bishop D, Cachaper C, Handwerk P, Locicero J, Rathburn L, Reid WK, Hattie J. Relations of body concerns and exercise behavior: a meta-analysis. Psychol Rep. 2007 Dec;101(3 Pt 1):927-42.
34. Hannan JL, Maio MT, Komolova M, Adams MA. Beneficial impact of exercise and obesity interventions on erectile function and its risk factors. J Sex Med. 2009 J Urol. 2006 Jul;176(1):217-21.
35. Bacon CG, Mittleman MA, Kawachi I, Giovannucci E, Glasser DB, Rimm EB. A prospective study of risk factors for erectile dysfunction. J Urol. 2006 Jul;176(1):217-21.
36. Tamler R. Diabetes, obesity, and erectile dysfunction. Gend Med. 2009;6 Suppl 1:4-16.
37. MacDonald AA, Herbison GP, Showell M, Farquhar CM. The impact of body mass index on semen parameters and reproductive hormones in human males: a systematic review with meta-analysis. Hum Reprod Update. 2010;16:293–311.
38. Cao S, Yin X, Wang Y, Zhou H, Song F, Lu Z. Smoking and risk of erectile dysfunction: systematic review of observational studies with meta-analysis. PLoS One. 2013;8(4):e60443.
39. Guay AT, Perez JB, Heatley GJ. Cessation of smoking rapidly decreases erectile dysfunction. Endocr Pract. 1998 Jan-Feb;4(1):23-6.
40. Derby CA, Mohr BA, Goldstein I, Feldman HA, Johannes CB, McKinlay JB. Modifiable risk factors and erectile dysfunction: can lifestyle changes modify risk? Urology 2000;56:302-6.

Over de schrijver
Rob van Berkel is diëtist en professioneel schrijver van onderzoeksartikelen.
Reactie plaatsen

Wij gebruiken cookies